Bu makale; ICAO Doc 8168 (PANS‑OPS), FAA Instrument Procedures Handbook (FAA‑H‑8083‑16B), şirket/line‑training sunumları ve operasyonel briefing dokümanları temel alınarak hazırlanmış, circling approach konusunu teorik, tasarımsal ve operasyonel boyutlarıyla ele alan hardcore fakat okunabilir bir kaynaktır. Amaç yalnızca “nasıl yapılır”ı değil, neden bu şekilde yapılmak zorunda olduğunu da net biçimde ortaya koymaktır.
1. Circling Approach Nedir ve Neden Tehlikelidir?
Tanım (ICAO): Circling approach, bir aletli yaklaşma (instrument approach) tamamlandıktan sonra, görerek (visual) manevra yapılarak straight‑in kriterlerini sağlamayan başka bir piste iniş için yapılan yaklaşımdır.
Önemli nokta: Circling visual bir prosedürdür, ancak instrument approach’un bir uzantısıdır. Yani:
- MDA/H’ye kadar tamamen aletli,
- MDA altı pilot sorumluluğunda görsel uçuş söz konusudur.
Neden Tehlikelidir?
- Straight‑in yaklaşımlar, circling’e göre kat kat daha emniyetlidir.
- CFIT (Controlled Flight Into Terrain) riski yüksektir.
- Yüksek iş yükü + sınırlı zaman + rüzgâr etkisi + optik illüzyonlar.
- Özellikle gece, kısıtlı görüş, yüksek meydan ve dağlık arazi kombinasyonu ölümcüldür.
Altın kural: Görsel referans kaybolursa anında missed approach. Tartışma yok.
2. Circling = Visual Circuit Değildir
Bu en sık yapılan hatadır.
| Visual Circuit | Circling Approach |
|---|---|
| VFR mantığı | IFR kökenli prosedür |
| Serbest manevra | Korunmuş alan içinde |
| Engel sorumluluğu sınırlı | Engel emniyeti sadece MDA’da garanti |
Circling, “gözle uçarak” yapılan bir IFR prosedürdür.
3. Aircraft Category ve Hız Mantığı
Circling alanı ve obstacle clearance, IAS değil TAS üzerinden korunur.
| CAT | IAS (yaklaşık) | Circling Radius | MOC |
| A | ≤ 90 kt | ~1.7 NM | 300 ft |
| B | 91–120 kt | ~2.7 NM | 300 ft |
| C | 121–140 kt | ~4.2 NM | 400 ft |
| D | 141–165 kt | ~5.3 NM | 400 ft |
Kritik: Yüksek meydanda aynı IAS → çok daha büyük TAS → alan sınırına çok daha hızlı ulaşırsın.
4. Circling Area Nasıl Tasarlanır? (PANS‑OPS Mantığı)
Circling area, “pilot hata payı + rüzgâr + bank limiti” düşünülerek tasarlanır.
Tasarım Varsayımları
- 25 kt rüzgâr (her yönden)
- 20–25° bank (hangisi küçükse)
- Aerodrome elevation + 1000 ft
- ISA +15°C
Geometrik İnşa (Basitleştirilmiş)
- Her pist eşiğinden kategoriye uygun yarıçapta yay çizilir.
- Yaylara teğet doğrular çizilir.
- Alanlar birleştirilir → circling protection area.
Bu alanın dışına çıkmak = obstacle clearance yok demektir.
5. MDA, OCA/H ve Engel Emniyeti Gerçeği
- MDA/H üzerinde: Engel emniyeti garanti.
- MDA altı: Sıfır garanti – tüm sorumluluk pilotta.
Bu yüzden:
- “Biraz daha alçalalım” düşüncesi CFIT’in başlangıcıdır.
- PM’nin görevi: ROD, trend ve glidepath takibi.
6. Pattern Seçimi – Downwind Neden Hayat Kurtarır?
Genel prensip:
- Downwind bacağı, rüzgâr altı tarafta planla.
- Base turn rüzgâra karşı olsun.
Neden?
- Final overshoot riski azalır.
- Görsel hizalama daha stabildir.
- Bank + sink kombinasyonu daha kontrollüdür.
Tailwind base → overshoot → artan bank → artan sink → CFIT zinciri.
7. Timing, Drift ve Matematik
Circling’in kalbi zamanlamadır.
Örnek varsayım:
- TAS: 180 kt ≈ 3 NM/dk
- 30 sn = 1.5 NM
Drift Düzeltmesi
- Rüzgâr varsa: ± (2–3 × drift açısı) saniye kuralı.
- Drift’i ILS üzerinde önceden ölç.
Bu yüzden circling:
- “Göz kararı” değil,
- Ölçülmüş + planlanmış uçulmalıdır.
8. Autoflight ve CRM Gerçeği
Modern jetlerde öneri:
- MDA’ya kadar autopilot ON.
- Descent below MDA → manuel.
Neden?
- PF dışarı bakar.
- PM aletleri korur.
- Sink rate, speed, bank kaçışı engellenir.
Circling tek pilot işi değildir.
9. Prescribed Track vs Serbest Circling
Bazı meydanlarda:
- Visual Manoeuvring Using Prescribed Track yayınlanır.
Özellikleri:
- Görsel referanslar + DME/VOR destekli.
- Alan dışına çıkma yasak.
- Go‑around track tanımlıdır.
Eğer track circling alanı dışına taşıyorsa: → Artık bu “visual approach” olur, circling değil.
10. Go‑Around – En Çok Ölümlü Hata
En kritik an: Circling go‑around.
Temel Prensipler
- Tırmanma önce, dönüş sonra.
- Yayınlanan missed approach her zaman optimum değildir.
- Şirket SOP + meydan brifingi şart.
“Bir tur daha deneyelim” = istatistiksel olarak yanlış karar.
11. Tipik Kazaya Giden Zincir
- Yüksek TAS fark edilmez
- Downwind uzun kalır
- Base gecikir
- Bank artar
- Sink artar
- Görsel illüzyon
- MDA altında agresif manevra
- CFIT
Circling kazaları nadiren tek hatadır.
12. Operasyonel Altın Kurallar (Özet)
- Circling exception, rutin değil.
- Gece + IMC + dağlık arazi = ciddi risk.
- Planla → brief et → uç → abandon etmeye hazır ol.
- Görsel kayıp = go‑around.
13. Son Söz
Circling approach, pilotun:
- Disiplinini,
- Geometrik düşünmesini,
- CRM yeteneğini
en çıplak haliyle test eder.
İyi uçulan bir circling yaklaşma ustalık, kötü uçulanı ise istatistik olur.
14. Addis Ababa (HAAB) RWY 07R – Circling Approach Adım Adım (Gerçek Operasyon Örneği)
Bu bölüm, circling yaklaşmanın teoriden pratiğe nasıl dönüştüğünü göstermek için özellikle seçilmiştir. Addis Ababa; yüksek meydan, yüksek TAS, dağlık çevre ve mevsimsel kuvvetli rüzgârlar nedeniyle circling için ders niteliğinde bir meydandır.
Operasyonel Senaryo
- Meydan rakımı: ~7 600 ft
- Yaklaşma: ILS RWY 25R
- İniş: RWY 07R
- Aircraft: CAT C / D jet
- IAS: ~150 kt → TAS ~175–180 kt
Kritik Noktalar
- Aynı IAS ile %15–20 daha fazla yer hızı
- Circling area sınırına çok hızlı yaklaşma
- GPWS uyarılarına açık profil
Adım Adım Akış
- ILS üzerinde drift ölçümü yapılır (heading–track farkı)
- MDA’da, önceden brief edilmiş 45° offset heading
- Zaman tutulur (38–46 sn ± 3×drift)
- Planlı downwind mesafesi elde edilir
- Base dönüşü rüzgâra karşı
- Final: stabil, kısa ve kontrollü
Bu yaklaşmada başarının anahtarı “neredeyim” değil, “ne zamandır buradayım” sorusudur.
15. CAT C / CAT D için Circling Timing ve Mesafe Tabloları
Circling yaklaşmalar gözle değil, zamanla uçulur. Aşağıdaki değerler yüksek meydan jet operasyonu için pratik referans niteliğindedir.
Genel Varsayım
- TAS: 180 kt ≈ 3 NM/dk
| Süre | Kat Edilen Mesafe |
| 20 sn | ~1.0 NM |
| 30 sn | ~1.5 NM |
| 40 sn | ~2.0 NM |
| 60 sn | ~3.0 NM |
Standart Pattern İçin Referans
- Downwind offset: 1.5–2.0 NM
- Base leg: ~30 sn
- Final stabilizasyon: ≥30 sn
Drift düzeltmesi:
- Hafif rüzgâr: ±5 sn
- Orta rüzgâr: ±10–15 sn
- Kuvvetli rüzgâr: ± (2–3 × drift açısı)
16. SOP-Uyumlu Circling Approach Briefing (Line-Oriented)
Bu briefing, airline operasyonlarında kısa, net ve hatasız uygulama için tasarlanmıştır.
Örnek Briefing Akışı
“Bu bir circling approach. ILS 25R uçacağız, iniş 07R. CAT C miniması, circling MDA ___ ft. Downwind güney tarafında. Base rüzgâra karşı. TAS yüksek, timing kritik.”
- Missed approach: yayınlanan prosedür + lokal riskler
- Visual reference kaybında: anında go-around
- PM görevleri: ROD, speed, bank, calloutlar
- Autopilot: MDA’ya kadar ON
İyi briefing, circling’in yarısını uçurur.
17. Circling Approach – Exam Killer & Tuzak Sorular
Soru 1
Circling sırasında MDA altına inildiğinde obstacle clearance devam eder mi?
❌ Hayır. MDA altı tamamen pilot sorumluluğudur.
Soru 2
Circling area IAS’e göre mi TAS’e göre mi korunur?
✅ TAS. Yüksek meydanlar bu yüzden kritiktir.
Soru 3
Visual reference kaybolursa devam edilebilir mi?
❌ Hayır. Immediate missed approach.
Soru 4
Prescribed track circling, normal circling midir?
⚠️ Sadece track circling alanı içinde kalıyorsa. Aksi halde bu bir visual approach’tur.
18. Organik Sentez – Circling’in Gerçek Anlamı
Circling approach;
- Tasarımcı için: geometri ve tolerans,
- Operasyon için: disiplin ve zaman yönetimi,
- Pilot için: ego kontrolüdür.
Bu prosedür, pilotu “uçabiliyor musun?” diye değil, “vazgeçmeyi biliyor musun?” diye sınar.
İyi planlanan bir circling yaklaşma ustalık göstergesi, kötü planlanan ise kaza raporu olur.