Sertifikasyon, Aviyonik, Sensör Füzyonu ve Otomasyon Perspektifinden Teknik İnceleme
Hedef seviye: Type-rated kaptan, sim eğitmeni, aviyonik / performans mühendisi
Yaklaşım: ICAO–EASA–FAA regülasyonları + FCOM/FCTM + sensör/flight control mantığı
0. Giriş: “Approach” Nedir, Ne Değildir?
Yaklaşma (approach), basitçe “piste alçalma” değildir. Teknik olarak approach;
Bir uçağın, belirli navigasyon kaynaklarına ve dikey/yatay toleranslara bağlı kalarak, iniş konfigürasyonuna geçirilmesi ve inişin ya da missed approach’un emniyetle icra edilebilmesi için tanımlanmış, sertifikalı uçuş safhasıdır.
Bu tanım üç kritik unsuru içerir:
- Navigasyon kaynağı (ground-based / space-based)
- Guidance tipi (lateral, vertical, 3D)
- Sertifikasyon toleransları (angular, linear, time-based)
Bu üçlü değiştikçe, yaklaşma türü de değişir.
1. Yaklaşmaların Temel Sınıflandırılması (ICAO)
ICAO Doc 8168 (PANS-OPS) yaklaşmaları üç ana sınıfa ayırır:
1.1 Non-Precision Approach (NPA)
- Sadece yatay (lateral) rehberlik
- Dikey rehberlik yayınlanmaz
- Pilot hesaplar / FMS pseudo-vertical üretir
1.2 Approach with Vertical Guidance (APV)
- Yatay + hesaplanmış dikey rehberlik
- Dikey rehberlik geometrik değil
1.3 Precision Approach (PA)
- Yatay + geometrik olarak yayınlanan dikey rehberlik
- En düşük minimumlar
Bu sınıflandırma, aşağıda anlatılacak her şeyin temelidir.
2. Non-Precision Approaches (NPA)
2.1 VOR Approach
Navigasyon kaynağı: VOR ground station
Guidance: Lateral only (radial)
Teknik sınırlamalar:
- Angular error artar (range-dependent)
- Station passage sonrası reverse sensing riski
Dikey profil:
- Step-down fixes
- CDFA (Continuous Descent Final Approach) önerilir
Autopilot:
- LNAV benzeri lateral tracking
- Dikey tamamen pilot/FMS kontrolünde
2.2 NDB Approach
Navigasyon kaynağı: LF/MF beacon
Guidance: Bearing-based
Problemler:
- Dip error
- Night effect
- Thunderstorm static
Modern jetlerde:
- Çoğunlukla overlay yaklaşma
- Raw data backup olarak kullanılır
2.3 LOC-only (Localizer without GS)
Navigasyon kaynağı: ILS Localizer
Özellik:
- Angular lateral guidance çok hassas
- Dikey rehberlik yok
Teknik risk:
- False glidepath algısı
Minimumlar:
- Genelde MDA
3. APV – Approach with Vertical Guidance
Bu sınıf, modern jet operasyonlarının bel kemiğidir.
3.1 LNAV/VNAV (Baro-VNAV)
Navigasyon: GNSS (lateral) + Barometric altitude (vertical)
Dikey rehberlik nasıl üretilir?
- FMS, final approach fix’ten runway threshold crossing height’a geometrik bir pseudo-glidepath çizer
- Bu path, baro altimetreye referanslıdır
Kritik bağımlılıklar:
- QNH doğruluğu
- Temperature correction
Sıcaklık etkisi:
- Cold temp → aircraft lower than indicated
Bu nedenle:
- LNAV/VNAV bazı meydanlarda temperature limiteddir
3.2 LPV (Localizer Performance with Vertical Guidance)
Navigasyon: SBAS (WAAS / EGNOS)
Teknik fark:
- Dikey rehberlik geometrik
- Baro bağımlılığı yok
LPV ≠ ILS çünkü:
- Ground-based transmitter yok
- Integrity SBAS tarafından sağlanır
LPV minimumları:
- Cat I’e çok yakın olabilir
4. Precision Approaches
4.1 ILS (Instrument Landing System)
4.1.1 ILS Localizer
- Angular lateral guidance
- Beam width piste göre daralır
4.1.2 Glide Slope
- Geometrik dikey rehberlik
- Sabit 3° nominal path
ILS kategorileri:
- CAT I: DA ≥ 200 ft
- CAT II: DA 100–199 ft
- CAT III: <100 ft (A/B/C)
Autoland:
- CAT II/III için zorunlu
- Redundant sensör + FCC
4.2 MLS (Microwave Landing System)
- ILS alternatifi olarak tasarlandı
- Geniş açı ve esneklik
- GNSS yaygınlaşması nedeniyle nadir
5. RNP Approaches
5.1 RNP Nedir?
RNP, yalnızca navigasyon doğruluğu değildir:
RNP = Accuracy + Integrity + Continuity + Monitoring & Alerting
Bu ifade çok kritiktir.
5.2 RNP AR APCH
Özellikler:
- RF legs
- Curved final
- Tight containment (±0.1 NM)
Aviyonik gereksinimler:
- Dual FMS
- Dual GNSS
- Autopilot coupling
Crew gereksinimi:
- Özel yetkilendirme
- Özel eğitim
6. Otomasyon ve Flight Control Perspektifi
6.1 Autopilot – Flight Director
Yaklaşma sırasında:
- Lateral law değişir
- Vertical law glide capture moduna geçer
6.2 Airbus vs Boeing
Airbus:
- Managed modes
- Flight path stability öncelikli
Boeing:
- Mode-based
- Pilot command vurgulu
7. Missed Approach ve Go-Around Mantığı
Yaklaşma türü ne olursa olsun:
- Missed approach path sertifikalıdır
- Obstacle clearance garanti edilir
Go-around:
- TOGA thrust
- Pitch command
- Lateral guidance reset
8. Büyük Resim
Yaklaşma türleri:
- Teknoloji
- Sertifikasyon
- İnsan–makine etkileşimi
üçgeninin ürünüdür.
Sonuç
Bir yaklaşmayı anlamak için şu soru sorulmalıdır:
“Bu yaklaşmada uçağa neyi, kim, hangi toleransla söylüyor?”
Cevap değiştikçe yaklaşma türü değişir.